آنالیز کود مایع مرغی|راهنمای کامل خوانش و تفسیر آنالیز ✅
آنالیز کود مایع مرغی، شناسنامه و سند اعتبار محصولی است که قصد دارید برای تغذیه گیاهان خود استفاده کنید. خرید و مصرف این کود ارگانیک بدون بررسی دقیق برگه آنالیز، یک ریسک بزرگ برای سرمایه و آینده محصول شماست. برخلاف کودهای شیمیایی با فرمول ثابت، کیفیت و ترکیبات کود مایع مرغی بهشدت متغیر است. در این راهنمای جامع، به شما آموزش میدهیم که چگونه یک برگه آنالیز را بهصورت حرفهای کالبدشکافی کنید و با اطمینان، بهترین محصول را برای مزرعه خود انتخاب نمایید.
بخش اول: چرا تفسیر آنالیز کود مایع مرغی حیاتی است؟
موفقیت در استفاده از کود مایع مرغی فرآوریشده، که به دلیل غنی بودن از عناصر و سرعت جذب بالا محبوبیت یافته، مستقیماً به درک دقیق آنالیز بستگی دارد. عواملی مانند نوع تغذیه مرغ، فرآیند تولید، افزودنیها و حتی نحوه نگهداری محصول، ترکیبات نهایی را بهکلی دگرگون میکنند.
یک برگه آنالیز معتبر (Certificate of Analysis – CoA) به کشاورز میگوید دقیقاً چه چیزی را به خاک و گیاه خود تزریق میکند. بدون این اطلاعات، ممکن است با مشکلاتی مانند مسمومیت گیاه به دلیل شوری بالا، یا عدم دریافت نتیجه مطلوب به دلیل فقر عناصر غذایی مواجه شوید.
در واقع، آنالیز فقط یک جدول اعداد نیست؛ بلکه نقشهی تغذیهای مزرعه است. کسی که این برگه را میفهمد، میتواند دوز مصرف، میزان رقیقسازی، و حتی زمان مصرف را با دقت انتخاب کند. و این تفاوت، یعنی چند تُن بیشتر محصول، یا حتی حفظ سلامت خاک در بلندمدت.
بخش دوم: کالبدشکافی پارامترهای کلیدی در برگه آنالیز کود مایع مرغی
برگه آنالیز استاندارد معمولاً از سه بخش اصلی تشکیل میشود:
- پارامترهای شیمیایی
- پارامترهای فیزیکی–کیفی
- پارامترهای بیولوژیکی و ایمنی
تصویر (1) پارامترهای کلیدی در برگه آنالیز کود مایع مرغی
۱. پارامترهای شیمیایی: سه غول درشتمغذی (N-P-K) و ریزمغذیها
این بخش قدرت تغذیهای کود را مشخص میکند. در آنالیز کود مایع مرغی به دنبال درصدهای دقیق و پایدار برای این عناصر باشید:
نیتروژن کل (N)
موتور رشد و عامل سبزینگی گیاه. در کودهای باکیفیت، مقدار کل بین ۲ تا ۵ درصد است. نیتروژن اگر فقط به شکل آمونیومی وجود داشته باشد، ممکن است باعث افزایش اسیدیته محلی خاک شود، در حالیکه ترکیب آلی–نیترات و آمونیوم باعث تعادل و تغذیه پایدارتر میگردد.
در نتایج آزمایشگاهی معتبر، اغلب ذکر میشود:
Total N = 3.2% (Organic + Ammoniacal forms)
که نشاندهنده ترکیب بهینه برای گیاه است.
فسفر قابل استفاده (P₂O₅)
نقش معمار ریشه و تسهیلکننده گلدهی را دارد. مقدار استاندارد بین ۲ تا ۴ درصد است. فسفر در فرم آلی، بهآرامی آزاد شده و برخلاف فسفر شیمیایی، از تثبیت در خاک جلوگیری میکند؛ بهویژه در خاکهای آهکی و قلیایی مناطق گرم مانند گچساران یا خراسان.
پتاسیم محلول (K₂O)
عامل کیفیت، رنگ و مقاومت محصول. درصد مطلوب: بین ۲ تا ۴٪. پتاسیم باعث بهبود سایز میوه، ضخامت دیواره سلولی و تحمل تنشهای خشکی و گرما میشود.
در محصولات صنعتی و مرغداریهای مدرن، پتاسیم معمولاً از خاکستر فرآوریشده یا مکملهای طبیعی استخراج میشود که خلوص بالاتری دارند.
عناصر ریزمغذی
وجود مقادیر مشخصی از آهن (Fe)، روی (Zn)، منگنز (Mn) و گاهی مس (Cu) در برگه آنالیز، نشانهای از فرآوری کامل و علمی محصول است. ریزمغذیها معمولاً در سطح 100 تا 500 میلیگرم در لیتر ذکر میشوند. حضور آنها حیاتی است؛ چون هر یک نقشی متفاوت ولی مکمل در فتوسنتز، مقاومت به بیماریها و کیفیت میوه دارند.
۲. پارامترهای فیزیکی: شاخصهای کیفیت و ایمنی خاک
اگر بخش قبل قدرت را نشان میداد، این بخش سلامت را نشان میدهد.
شوری یا هدایت الکتریکی (EC)
مهمترین پارامتر در آنالیز کود مایع مرغی است. EC بالا، بهویژه بالای 20، یعنی خطر شوری؛ ریشه میسوزد و جذب عناصر مختل میشود. در محصولات مرغوب، EC بین 5 تا 12 دسیزیمنس بر متر است. هر چه این عدد کمتر باشد، نشاندهنده فرآوری دقیقتر و حذف نمکهای اضافی است.
هنگام استفاده مزرعهای، اگر EC محصول بالاست، باید میزان رقیقسازی را افزایش دهید. معمولاً نسبت 1:200 (یک لیتر کود در 200 لیتر آب) برای کودهای با EC حدود 10 مناسب است.
اسیدیته (pH)
کلید جذب عناصر است. محدوده ۶ تا ۷ برای اکثر کشتها ایدهآل است.
pH بالا (بیش از 7.5) باعث غیرقابل جذب شدن عناصر میکرو مانند آهن و روی میشود. بنابراین محصولات مرغی با pH تعدیلشده ارزش بالایی دارند، چون تولیدکننده در فرآیند، با افزودن اسیدهای آلی مثل هیومیک یا سیتریک، محیط را بهینه کردهاست.
ماده آلی (OM)
عامل زنده و احیاکننده خاک. درصد مطلوب بین ۱۵ تا ۳۰٪ است. ماده آلی باعث افزایش ظرفیت نگهداری آب، بهبود هوادهی، کاهش تراکم خاک و افزایش فعالیت میکروبی در ریزوسفر میشود. در بسیاری از زمینهای ایران با خاکهای قلیایی و سنگین، OM پایین مهمترین عامل افت عملکرد طولانیمدت است. استفاده از کود مایع مرغی غنی از OM یکی از ارزانترین راههای ترمیم خاک به حساب میآید.
۳. پارامترهای بیولوژیکی و افزودنیهای ویژه
برخی تولیدکنندگان برای افزایش کارایی کود، ترکیباتی میافزایند که نقش محرک رشد، محافظت در برابر تنش یا افزایش جذب مواد غذایی دارند.
اسید هیومیک و فولویک
آبدوست، مولکولی سبک و منشأ اصلی بهبود ساختار خاک. هیومیکها باعث افزایش تبادل کاتیونی و فولویکها بهعنوان حامل عناصر عمل میکنند. وجود ۲ تا ۶ درصد هیومیک در آنالیز کود مایع مرغی نشانهی کیفیت بالا و تأثیر بلندمدت بر خاک است که از بهترین های این نمونه می توان به کود مرغی پروبیوتیک ایکاد اشاره کرد .
آمینو اسیدها
مولکولهای زنده که گیاه در استرس (گرما، خشکی، بیماری، سرما) مصرف میکند. افزودن ۱ تا ۳ درصد آمینو در کود مرغی، همانند تزریق آموزشی برای گیاه است تا در شرایط سخت، رشد خود را حفظ کند.
فلزات سنگین
حضور فلزات مثل سرب (Pb) یا کادمیوم (Cd) میتواند گیاه و انسان را در معرض آسیب جدی قرار دهد. یک کود مایع مرغی معتبر باید زیر حد تشخیص (BDL) برای این عناصر باشد. در آزمایشهای معتبر، عدد “<0.01 mg/L Pb” یا “Not Detectable” باعث اطمینان خاطر کشاورز میشود.
بخش سوم: چکلیست نهایی برای ارزیابی برگه آنالیز
قبل از خرید، پاسخ این چهار پرسش را از فروشنده یا تولیدکننده بخواهید:
- آیا درصد N-P-K بهوضوح در برگه درج شدهاست؟نداشتن این اطلاعات یعنی محصول بدون هویت تغذیهای.
- مقدار شوری (EC) و اسیدیته (pH) در محدوده مطلوب است؟اگر EC بالاست یا pH قلیایی، خطر آسیب به ریشه بالاست.
- آیا برگه شامل ماده آلی و ریزمغذیها میشود؟نبود این دادهها یعنی کود فاقد توان احیای خاک است.
- آیا سلامت محصول از نظر فلزات سنگین تضمین شده؟برگه باید جمله “Below Detection Limit for Pb, Cd” یا مشابه آن را داشته باشد.
بخش چهارم: روش حرفهای تفسیر آنالیز کود مایع مرغی قبل از خرید
برای کشاورزان حرفهای، فقط نگاه به اعداد کافی نیست؛ باید منطق پشت اعداد را فهمید. مراحل زیر روش خواندن حرفهای CoA است:
-
بررسی واحدها و شکل گزارش: برخی شرکتها مقادیر را به درصد، برخی به گرم در لیتر گزارش میکنند. با تبدیل استاندارد، به ارزش واقعی دست پیدا میکنید.
مثال: 30 g/L N ≈ 3% کل نیتروژن.
-
تحلیل نسبتها: نسبت N:P:K مهمتر از مقدار مطلق آنهاست. اگر نسبت حدود 1:1:1 باشد، محصول عمومی است. اما نسبت 2:1:2 معمولاً برای فاز رشد و میوهدهی مناسبتر است.
-
مقایسه با استانداردهای جهانی: برندهای معتبری مانند ایکاد در تولید کود مایع مرغی ارگانیک از N-P-K 8-4-4 استفاده میکنند؛ اگر نمونه شما اختلاف زیادی دارد، احتمالاً نیاز به اصلاح دارد.
-
کنترل تاریخ آنالیز: کود مرغی تازه ممکن است هنوز در مرحله تخمیر باشد و برخی عناصر بهطور کامل آزاد نشدهباشند. تاریخ تولید و آنالیز باید حداقل ۳۰ روز فاصله داشته باشد تا ترکیبات تثبیت شدهباشند.
-
منبع نمونهبرداری: اگر آنالیز کود مایع مرغی روی نمونه جمعآوریشده از مخزن نهایی انجام شده باشد، معتبرتر از نمونه محلی از تانکر است. بهتر است فروشنده برگهای با لوگوی آزمایشگاه دارای گواهی ISO17025 ارائه دهد.
بخش پنجم: نکات کاربردی در خوانش آنالیز کود مایع مرغی و مصرف روزانه
- برای کود مایع مرغی با شوری (EC) زیر 12 و نیتروژن (N) حدود 3٪، دوز مصرف 10 تا 12 لیتر در هکتار در آبیاری قطرهای پیشنهاد میشود.
- در گلخانهها با فتوسنتز بالا، بهتر است دوز را به دو بخش تقسیم کنید تا جذب مؤثرتر شود.
- برای محصولات حساس مثل گوجهفرنگی یا خیار، پاشش برگی تنها در صورتی مجاز است که EC محصول زیر 8 باشد.
- همیشه کود را قبل از مصرف، با آب مزرعه تست کنید؛ ترکیب با آب شور یا pH بالا ممکن است تعادل را برهم زند.
بخش ششم: نقش برند و استانداردسازی تولید
بازار کود مایع مرغی در ایران، متنوع ولی پُرریسک است. تفاوت بزرگی میان کود تولیدشده در مرغداریهای محلی بدون فرآوری، و کود صنعتی تحت کنترل وجود دارد.
یک تولیدکننده حرفهای، باید فرآیند زیر را رعایت کند:
- خشکسازی کنترلشده برای حذف آمونیاک اضافی؛
- فیلتراسیون و غربالگری؛
- افزودن مواد پایدارکننده (مثل هیومیک یا بافر pH)؛
- نمونهگیری تصادفی برای آنالیز کود مایع مرغی و تعیین EC و فلزات سنگین.
این فرآیندها محصولی شفاف، بدون بو، و با قابلیت محلولسازی سریع میسازند. کودهای دارای رسوبات یا بوی تند، معمولاً نشاندهنده تخمیر ناقصاند و باید از مصرف آنها اجتناب شود.کود مایع مرغی، اگر درست انتخاب و مصرف شود، یکی از هوشمندانهترین سرمایهگذاریهای کشاورزی است. اما انتخاب “درست” بدون تفسیر علمی و دقیق از آنالیز کود مایع مرغی ممکن نیست.
با صرف چند دقیقه وقت برای بررسی دقیق پارامترهای کلیدی، میتوانید از سلامت خاک، افزایش عملکرد محصول، و بازده اقتصادی بالا اطمینان حاصل کنید.
به یاد داشته باشید، هر درصد در آنالیز، یک پیام برای کشاورز است — پیامی که اگر درست خوانده شود، زمین شما را چند برابر بارورتر خواهد کرد.